Những tháng ngày đầu tiên trên vùng đất hứa, được nghe kể rằng nơi hai dòng suối gặp nhau là vùng trũng. Nơi đây những đàn nai hay về uống nước, vì thế địa danh này được gọi là Hố Nai. Đây là khu rừng chồi, lác đác một vài nơi còn sót lại dấu tích của những cây cổ thụ. Các lán trại được dựng lên để đón di dân từ ngoài Bắc vào, tất cả chỉ mang tính chất tạm thời.

Ngôi thánh đường "dã chiến"

Là người giáo dân, ai cũng muốn có một nơi để thờ phượng, bởi vậy Cha Đaminh Hiếu đã gấp rút kiến tạo một ngôi thánh đường "dã chiến". Ngôi thánh đường có nền xi-măng cao hơn mặt đất chừng 30cm, mái và vách xung quanh đều bằng tôn xi-măng. Bàn thờ và ghế được đóng vội nên đều thô sơ, nhưng nơi đây cũng đáp ứng đủ nhu cầu dâng lễ và cầu kinh tạm thời.

Lễ khánh thành năm 1961

Sau năm 1959, tình hình chính trị – kinh tế – xã hội của người giáo dân đã ổn định. Cha già Cố Đaminh cùng với cụ trùm Đaminh Nguyễn Ngọc Minh và các chức sắc trong làng bắt tay xây dựng một ngôi thánh đường hoàn chỉnh hơn. Với truyền thống tốt đẹp của người Gia Cốc, mọi người, mọi nhà đã góp tất cả công sức của mình trong niềm hy vọng chung tay xây dựng ngôi thánh đường.

Năm 1961, giáo dân Gia Cốc cùng với giáo dân các xứ bạn hân hoan mừng lễ khánh thành nhà thờ Giáo xứ Gia Cốc. Ngôi thánh đường dài 21m, rộng 8m; mặt tiền được xây theo hình chữ M, có cây Thánh giá ở giữa. Ở độ cao 15m, dưới chân Thánh giá là tượng Mẹ Vô Nhiễm – Quan Thầy giáo xứ. Nội thất có 2 hàng ghế, lối đi ở giữa và nơi Cung thánh được lát gạch bông.

Tượng Đức Mẹ và Thánh Giuse do nước ngoài tạc rất đẹp và sắc sảo; chính diện là tượng Chúa chịu nạn. Tượng ảnh và gạch bông có được là nhờ công lao của Thầy Đaminh Chu Khắc Yến (mất ngày 14.12.1984), nghĩa tử của Cha già Cố Đaminh, đã đi vận động khắp nơi mang về giúp giáo xứ. Thầy Yến còn giúp 2 chuông nhỏ treo trong tháp ở cuối nhà thờ. Hai chuông được gọi là chuông "cơm canh" vì âm thanh của nó làm mọi người mường tượng đến hai tiếng "cơm – canh". Tiếng chuông ngày ngày vang lên mời gọi cộng đoàn dân Chúa.

Đồng thời với việc hoàn thành ngôi thánh đường, khu nhà xứ cũng được xây dựng xong. Ngoài ra, chiếc máy điện mang từ Bắc vào vẫn hoạt động đều.

Nhà Công Quán (1964)

Năm 1964, sau khi đã ổn định được mọi việc, Cha xứ cùng ông trùm Bùi Ngọc Tập và những người giáo dân nhiệt thành lại tiếp tục xây dựng một căn nhà gọi là nhà Công Quán, gồm một gian làm kho và hai gian để hội họp hoặc để các đồng nhi học giáo lý. Nhà Công Quán được xây dựng trên phần đất do cụ Bá Đaminh Bùi Văn Tụng – thân sinh ông trùm Giuse Bùi Ngọc Tập – hiến tặng.

Sinh hoạt giáo xứ thời kỳ này

Mỗi ngày, buổi sáng có Thánh lễ; buổi chiều lần chuỗi năm chục và chầu Mình Thánh Chúa. Hội Áo Đức Bà và hội Khấn Đức Mẹ của các đồng nhi nữ sinh hoạt vào lúc 12 giờ trưa hằng ngày; đây là hai hội đã được thành lập từ ngoài Bắc.

Năm 1967, để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo trong xã hội mới cũng như theo sát Công đồng Vaticanô II, Cha xứ Đaminh cho thành lập các hội đoàn:

  • Đoàn Thiếu nhi Thánh Thể
  • Dòng Ba Đaminh – tiền thân của Huynh đoàn Giáo dân Đaminh
  • Đoàn Liên minh Thánh Tâm
  • Đoàn Con cái Đức Mẹ
  • Hội các Bà Mẹ Công giáo

Những thành quả Cha – con đạt được cũng một phần nhờ sự quan tâm của quý Cha đồng hương, đặc biệt trong việc vun trồng ơn thiên triệu cho lớp trẻ:

  • Cha Cố Giuse Nguyễn Hưng
  • Cha Cố Giuse Nguyễn Quốc Vận
  • Cha Cố Giuse Maria Trần Văn Bình

Cha già Cố Đaminh về với Chúa

Ngày 13.05.1976, vì tuổi già sức yếu, Cha Cố Đaminh Phạm Khắc Hiếu qua đời. Sự ra đi của ngài để lại bao xót thương trong mỗi người con Gia Cốc. Cha đã luôn xây dựng giáo xứ về mọi mặt, đồng hành trong cuộc hành trình thăng trầm của cộng đoàn và ban phát kho tàng ơn thiêng cho đoàn con.

Nguồn: Kỷ yếu Giáo xứ Gia Cốc 100 năm (1909–2009).